Ο κόκκινος βεζίρης[1]
(Μια αλλόκοτη ιστορία για την Ιστορία)
Το χαρέμι
Ο Μουράτ μεγάλωσε ανάμεσα σε τοίχους που άκουγαν. Ήταν ο τέταρτος σουλτάνος με αυτό το όνομα. Η μητέρα του, γυναίκα που λέγεται πως είχε γεννηθεί χριστιανή πριν αλλάξει πίστη και όνομα, κυβερνούσε το εσωτερικό του παλατιού με μια σιωπή που δεν σήκωνε αντίρρηση. Το χαρέμι δεν ήταν για το παιδί τόπος τρυφερότητας, αλλά σχολείο επιτήρησης. Έμαθε νωρίς να κινείται λίγο, να μιλά ελάχιστα, να παρατηρεί πολύ.
Ο κόκκινος βεζίρης
Υπήρχαν γάτες. Και ανάμεσά τους ένας κόκκινος. Δεν ζητούσε χάδι. Δεν ακολουθούσε. Καθόταν σε μια απόσταση που δεν ήταν ούτε οικειότητα ούτε απομάκρυνση. Ο Μουράτ έμαθε να σωπαίνει μαζί του. Αντάλλασσαν βλέμματα που δεν χρειάζονταν εξήγηση. Ίσως το παιδί να του μιλούσε. Ίσως να μιλούσε μόνο στον εαυτό του.
Μουράτ Δ’ (1623-1640)
Όταν ανέβηκε στον θρόνο, η αυτοκρατορία εμφάνιζε κάποια χαλαρότητα. Στα ανατολικά, οι Σαφαβίδες κρατούσαν τη Βαγδάτη. Στο εσωτερικό, τα καφενεία ήταν γεμάτα συζητήσεις αψίκορων γενιτσάρων και τη μυρωδιά του καφέ και του καπνού. Οι απαγορεύσεις που ακολούθησαν — του καφέ, του καπνού και του αλκοόλ — καταγράφηκαν ως μέτρα πειθαρχίας. Οι περιπολίες του ίδιου του Σουλτάνου τη νύχτα, μεταμφιεσμένου και με ένα σπαθί 50 κιλών στο χέρι, αναφέρονται στα χρονικά ως απόδειξη πυγμής και άμετρης σκληρότητας.
Οι πηγές είναι σαφείς ως προς τα γεγονότα.
Δεν είναι σαφείς ως προς τη στιγμή πριν από αυτά.
Λέγεται πως πριν από κάθε απόφαση ο Σουλτάνος αποσυρόταν στη βιβλιοθήκη. Ότι έμενε εκεί για ώρες μόνος με έναν κόκκινο γάτο. Ότι κάποτε ακουγόταν ένας ήχος, σαν τα νύχια γάτου πάνω σε ξύλο. Κάποιοι μίλησαν για έναν αόρατο κόκκινο βεζίρη που δεν είχε ανθρώπινο πρόσωπο ούτε σφραγίδα για το αξίωμά του.
Η φήμη για τον κόκκινο γάτο δεν διαψεύστηκε. Αλλά και δεν επιβεβαιώθηκε.
Το 1638 ο Μουράτ ηγήθηκε ο ίδιος της εκστρατείας εναντίον των Περσών. Η Βαγδάτη ανακαταλήφθηκε. Η συνθήκη που ακολούθησε χάραξε εκ νέου τα σύνορα. Οι χρονικογράφοι μίλησαν για στρατηγική αναγκαιότητα, για ισορροπία δυνάμεων, για θρησκευτικό κύρος.
Κανείς δεν μίλησε για γάτες και τέτοια αλλόκοτα πράγματα.
Κι όμως, αιώνες πριν, στη μάχη του Πηλουσίου (525 π.Χ.), ο Πέρσης βασιλιάς Καμβύσης λέγεται πως χρησιμοποίησε γάτες ως ασπίδες απέναντι στους Αιγυπτίους, γνωρίζοντας τον σεβασμό που έτρεφαν γι’ αυτές εκείνοι. Εκατοντάδες γάτες αιχμαλωτισμένες από τους Πέρσες απελευθερώθηκαν πριν τη μάχη και εξαπολύθηκαν στις τάξεις του αιγυπτιακού στρατού του Φαραώ, προκαλώντας σύγχυση, μια και οι Αιγύπτιοι δεν τολμούσαν να τις βλάψουν. Ήταν ιερά ζώα γι’ αυτούς. Και έτσι η ιστορία αυτή καταγράφεται ως τέχνασμα των Περσών κατά των Αιγυπτίων. Θα μπορούσε όμως να διαβαστεί και αλλιώς. Μια ύβρις που δεν αφορούσε μόνο σε ανθρώπους.
Αν ο Μουράτ γνώριζε αυτή την αφήγηση, δεν το γνωρίζουμε. Αν τη γνώριζε ο κόκκινος γάτος, δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε. Αν, τέλος, ο γάτος υπέβαλε στον εσωστρεφή, ιδιότροπο και σκληρό Σουλτάνο την ιδέα αυτής της εκστρατείας εναντίον των Περσών για την τιμωρία της ύβρεως σε βάρος του γατίσιου είδους του, είναι κάτι που κανένας λογικός άνθρωπος δεν μπορεί να δεχτεί. Εκτός και αν η ιστορία διαμορφώνεται και από το συλλογικό ασυνείδητο όχι μόνο των ανθρώπων αλλά και των ζώων, των γατών στην προκειμένη περίπτωση.
Τέλος πάντων, και αυτός ο πόλεμος τελείωσε, όπως τελειώνουν όλοι οι πόλεμοι. Η Βαγδάτη επέστρεψε στους Οθωμανούς. Οι απαγορεύσεις του Σουλτάνου στην Κωνσταντινούπολη χαλάρωσαν αργότερα, όπως χαλαρώνουν όλα όσα επιβάλλονται με ένταση στην αρχή.
Και ο γάτος χάθηκε. Δεν τον ξαναείδαν ποτέ στο παλάτι μαζί με τον Σουλτάνο.
Κάποιοι είπαν πως έφυγε τη νύχτα που υπογράφηκε η συνθήκη με τους Πέρσες. Άλλοι πάλι είπαν πως τέτοιος γάτος δεν υπήρξε ποτέ. Πως ήταν ένας τρόπος να εξηγηθεί η σκληρότητα ενός Σουλτάνου που έμαθε από παιδί να μην εμπιστεύεται κανέναν.
Η Ιστορία καταγράφει ανεξίτηλα μόνο τα γεγονότα όχι όμως και όλες τις αιτίες τους.
Κάθε εποχή χρειάζεται έναν παντοδύναμο και εκδικητικό βεζίρη που να δικαιολογεί παράλογες και σκληρές αποφάσεις.
Το ερώτημα δεν είναι αν υπήρξε ο κόκκινος γάτος.
Το ερώτημα είναι αν ο Σουλτάνος θα είχε πράξει διαφορετικά χωρίς τον κόκκινο γάτο του ή αν αυτός γάτος ήταν απλώς ένα όνομα που έδωσαν οι άνθρωποι στη σιωπή και τη σκληρότητα των αποφάσεών του.
Δημήτρης Βλάχος
Φιλόλογος – συγγραφέας, τέως σχολικός σύμβουλος φιλολόγων Ροδόπης. Δημοσιευμένα άρθρα του βρίσκονται στην ιστοσελίδα www.dimitrisvlachos.gr
Το αφήγημα δημοσιεύτηκε στον Παρατηρητή της Θράκης στις 26 Φεβρουαρίου 2026. Κλικ εδώ.
[1] Το αφήγημα αυτό δεν γεννήθηκε από πρόθεση συγγραφής. Προέκυψε από ένα τυχαίο εύρημα σαν κι αυτά που μας συμβαίνουν στα ταξίδια. Ένα βιβλίο ξεχασμένο σε παγκάκι της Κωνσταντινούπολης, κοντά στο βιβλιοπωλείο Kırmızı Kedi (Κόκκινος Γάτος), και μέσα του δύο τυπωμένες σελίδες στα τουρκικά. Το κείμενο μεταφράστηκε με τη βοήθεια τεχνητής 
νοημοσύνης· η ακρίβεια της μετάφρασης δεν μπορεί να ελεγχθεί απολύτως. Εκείνο που διασώθηκε, ωστόσο, ήταν η συνοχή της αφήγησης. Ο αναγνώστης αυτής της ιστορίας ας αποφανθεί για την όποια αξία της. Όσο για τα ιστορικά στοιχεία της βασιλείας του Σουλτάνου Μουράτ Δ (1623-1640) εύκολα μπορεί κάθε ενδιαφερόμενος να τα διασταυρώσει από έγκριτες πηγές στο διαδίκτυο.